پایان نامه درمورد اشتراک منابع، کتابداران، کودکان و نوجوانان

پایان نامه درمورد
اشتراک منابع، کتابداران، کودکان و نوجوانان پایان نامه ها
پایان نامه درمورد
اشتراک منابع، کتابداران، کودکان و نوجوانان پایان نامه ها

موضوعی باشند؛
ب) کتابخانههایی انتخاب شوند که ترجیحاً در یک منطق? جغرافیایی واقع شده باشند؛
ج) کمیتهای متشکل از نمایندگان تمامی کتابخانههای عضو تشکیل گردد؛
د) موضوعات اصلی و فرعی مورد نیاز هر کدام از اعضاء تعیین شود؛
و) در مورد ادواریها، هم‌پوشانی آنها توسط کمیته تعیین گردد؛
ه) منابع اطلاعاتی در هر زمین? موضوعی مشخص گردد (در مورد ادواریها)؛
ی) با توجه به اولویتهای موضوعی، هر مرکز عهدهدار تهی? منابعی گردد که برای سازمان مادر در اولویت است. یا هسته محسوب میشود؛
ح) آیین نامهای تدوین گردد که در آن وظایف هر کدام از اعضاء به دقت تعریف گردد و این آیین نامه توسط مقامات مسئول هر یک از اعضاء امضا گردد؛
م) تا حد ممکن از تواناییهای فناوری اطلاعات و ارتباطات برای مبادل? اطلاعات استفاده گردد (محسنی، 1388، 270).
همانطور که در قسمت نکات اساسی در مورد طرح‌های اشتراک منابع اشاره شد، اشتراک گذاری منابع بجز کتاب‌ها در نشریات ادواری می‌باشد. در این بین اگر برنامه‌ریزی دقیق انجام شود و به صورت جدی به این مسئله پرداخته شود، کتابخانه‌ها علاوه بر کتاب‌ها و منابع چاپی، به نشریه‌ها و مجله‌های علمی گوناگون نیز مجهز می‌شوند. و از طریق اشتراک گذاری نشریه‌ها این امکان برای پژوهشگران بوجود می‌آید که در سطح نامحدود بتوانند از آن استفاده نمایند که در نهایت به تولید علم توسط آنان منجر خواهد شد.
2-14-2. جایگاه اشتراک منابع در توسعه خدمات کتابداری و اطلاع رسانی
در میان مصالح هر نهاد برنامه‌ریزی و هماهنگ کننده خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی، اشتراک منابع جایگاه ویژه‌ای دارد. اول این که مفهوم کلی برنامه‌ریزی خدمات ملی، اشتراک منابع را تا حدودی مطرح میکند. زیرا که همه انواع منابع کتابداری و اطلاع‌رسانی هر کشور، در محدوده‌ای معین به عنوان منابع ملی تلقی می‌شود. محدودیت‌ها ابتدا ناشی از این واقعیت است که تقریباً تمام خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی سازمانی و عمومی، در اصل برای مشتریان خاصی تدارک می‌شود که منافع اصلی آنان باید حفظ شود. این محدودیت‌ها همچنین به عوامل فیزیکی و عملی موجود دیگر، بخصوص به محدودیت‌های دستیابی ناشی از خدمات پست، ارتباط از راه دور، و حمل و نقل مربوط می‌شود. سایر محدودیت‌های ناشی از ملاحظات جغرافیایی، اختلاف‌های زبانی، و گاهی اوقات فقدان تسهیلات محلی جهت دسترسی می‌باشد. علاوه بر آن، محدودیت دستیابی به دسته‌های خاصی از مواد طبقه بندی شده و محرمانه نیز همیشه وجود دارد و همه تدارکات برای دستیابی باید شامل تأمین ایمنی نسبی برای مواد اطلاعاتی باشد(سیوئل،45 1377، 57).
به نظر می‌رسد اشتراک منابع به معنای نادیده گرفتن این حقیقت نیست که راه‌اندازی آنها ممکن است با مشکل مواجه شود و همیشه با موفقیت روبه‌رو نباشد. روش‌های دیگر برای تدارک خدمات مورد نیاز و تأثیر عدم موفقیت در ارائه این خدمات از طریق اشتراک منابع باید مورد بررسی قرار گیرد. یک حسن عمده ایجاد آن، انگیزه و آموزش مداوم کتابداران است که با نظام همکاری بین کتابخانه‌ای آشنایی لازم را داشته باشند. با این حال اشتراک منابع در جهت توسعه کتابخانهها امری اجتناب ناپذیر است که اگر با دقت به آن نگریسته شود، کتابخانهها روبه گسترش میروند. هنگامی که در بین کتابخانه‌ها این تصور بوجود آید که همکاری و اشتراک منابع در بین آنان موجب ایجاد یک هماهنگی کارآمد می‌شود و کاربران آنان می‌توانند با اطمینان از اینکه وقتی به کتابخانه مراجعه می‌کنند و برای انجام تحقیقات مشکلی در تهیه منابع نخواهند داشت، این رغبت و تمایل در آنها پدید می‌آید تا به مجموعه کتابخانه از گذشته بیشتر بها بدهند. و در این صورت است که منابع اطلاعاتی در سطح گسترده مبادله می‌شود و بجای اینکه کتاب‌ها و منابع خواندنی در بین قفسه‌های یک کتابخانه بدون استفاده بمانند، در دسترس مراجعان قرار می‌گیرند. با این عمل می‌توان منابعی را که بیشتر مورد نیاز مراجعان و استفاده‌کنندگان است را در مجموعه قرار داد و بار معنایی کتابخانه را به عنوان مرکزی جهت انجام امور تحقیقاتی و پژوهشی افزایش داد. و از کتابخانه‌ها با عنوان مراکز مدیرت دانش هر چه بهتر بهره‌برداری نمود. معمولاً کتابخانه‌هایی همکاری و اشتراک گذاری منابع با یکدیگر دارند، که دارای اشتراک موضوعی هستند. اشتراک منابع بر این اساس استوار است که یک کتابخانه توان تهیه تمامی اطلاعات مورد نیاز استفاده‌کنندگانش را ندارد. و با منابع محدود مالی مواجه است و در ضمن اینکه می‌خواهد بیشترین منابع اطلاعاتی را تهیه نمایند. طرح‌های اشتراک منابع، معمولاً بین کتابخانه‌های مختلف وابسته به یک سازمان مادر، مثل دانشگاه یا کتابخانه‌های موجود در یک منطقه جغرافیایی، اتفاق می‌افتد. بعضی از موارد اشتراک در خرید منابع اطلاعاتی به گونه‌ای است که کتابخانه‌هایی که می‌خواهند در طرح اشتراک منابع سهیم باشند با هم قراردادی امضاء می‌کنند و بر اساس آن هر کتابخانه در یک زمینه خاص موضوعی، منابع مورد نیاز را تهیه می‌کند.
2-14-3. استفاده کنندگان چندگانه از منابع اطلاعاتی
اشتراک منابع را به استفاده از کالا و خدمت به عنوان یک کالای عمومی تعریف کرده‌اند. به این معنی که استفاده کنندگان در استفاده از این کالا یا خدمات شریک هستند. مشتری یا استفاده کننده از کل اشتراک به منفعتی انفرادی از کالا د
ست می‌یابد. نفع جمعی تمام استفادهکنندگان عبارتند از: منافع حاصل از آن کالای عمومی یا تقاضا برای آن کالا، اشتراک منابع کارآ بیانگر استفاده از منابع جمعی به عنوان سنجش منابع اجتماعی و مقایسه آن با هزینه نهایی تولید و تحویل است. اشتراک مجلات و کتاب‌ها و امانت بین کتابخانه‌ای این منابع در کتابخانه‌های دانشگاهی مثال‌های خوبی از اشتراک منابع هستند. هر کتابخانه اشتراک مجلات و کتاب‌ها را برای ارضای مجموع نیازهای مشتریان خود خریداری میکند. مطالعات استفادهکنندگان، تحلیلهای استنادی و آمار درخواست‌های اساتید و دانشجویان همگی برای تعیین ارزش بالقوه مجلات و کتابهای مختلف انجام می‌شود. تا کتابخانه بتواند درباره خرید آنها تصمیم کارآ اتخاذ کند. اگر مشتری کتابها یا مجلاتی را که کتابخانه مالک آنها نیست درخواست کند، کتابخانه امانت آن را از کتابخانه‌ای که مالک این کتاب یا مجله می‌باشد درخواست خواهد کرد. از این طریق، خریدهای یک کتابخانه بطور اشتراکی توسط کتابخانه دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد. لکن، وقتی یک کتابخانه کتاب یا مجله‌ای تهیه می‌نماید، منافع مشتریان خود را در نظر دارد و نه منافع احتمالی مشتریان دیگر کتابخانه‌ها را. تعریفی وسیع‌تر از کارایی اقتصادی به در نظر گرفتن منافع کل مشتریان توجه دارد. یک تحلیل اقتصادی از ائتلاف (ائتلاف کتابخانه‌ای) به منابع فراهم آمده برای مشتریان تک کتابخانه. به عبارت دیگر، کارایی اقتصادی برای ائتلافی که نیازهای تمام مشتریان خود را در نظر دارد، ممکن است با کارایی تهیه مواد و سیاست امانت بین کتابخانه‌ای یک کتابخانه از کتابخانه‌های موجود در ائتلاف متفاوت باشد (کینگما، 1380، 125).
ممکن است کتابخانه‌ای با سیاست‌ها و خط‌مشی‌هایی که برای خود در نظر گرفته است و در برنامه‌هایی که دارد با برنامه امانت بین کتابخانه‌ای موافقت نکند و می‌توان گفت که به صورت تک کتابخانه‌ای می‌خواهد به کار خود ادامه دهد. با وجود حجم بالای انتشارات و مواد اطلاعاتی، و با توجه به اینکه کتابخانه‌ها عهده‌دار این وظیفه خطیر هستند که اطلاعات مورد نیاز اقشار مختلف را برآورده نمایند، لذا وجود بحث اشتراک منابع و همکاری بین آنان ضروری می‌باشد. در این بین گروه ذینفعان علاوه بر کاربران، خود کتابداران و اطلاع‌رسانان خواهند بود. همین که این طرح در بین کتابخانه‌ها اجرا شود، کتابداران می‌توانند علاوه بر تبادل منابع و اطلاعات کتابخانه، تجربیات خود را نیز در اختیار یکدیگر قرار دهند. و با استفاده از موقعیت بوجود آمده در سطح وسیع می‌شود کتابخانه‌ها را توسعه داد. در این طرح فاصله فیزیکی بین آنان که تا چندی بیش به مسئله‌ای منجر شده بود از بین می‌رود. ایجاد طرح همکاری در بین کتابخانه‌ها راهی را به سوی دنیای فناوری اطلاعات پیش روی قرار می‌هد تا با بهره‌گیری از امکانات فناوری، بتوانیم مطابق با استانداردهای جهانی، نظام همکاری بین کتابخانه‌ها را در انواع مختلف، اعم از تخصصی، عمومی، دانشگاهی، کودکان و نوجوانان پیاده‌سازی نمایم.
2-14-4. ضرورت ایجاد دستگاه‌های اجرایی مناسب
مفهوم اشتراک منابع، در عین حالی که دربرگیرنده انواع مختلف فعالیت‌هایی است که در واژه همکاری نهفته است، به نظر می‌رسد که با آنها کمتر به منزله فعالیت‌های درون سازمانی و بیشتر به عنوان راهکار ارتباط بین جامعه استفاده کننده و اطلاعات و مدارک مورد نیاز آن سرو کار دارد. البته در کشورهای در حال توسعه، که هنوز کتابخانه‌های بزرگ و دیگر سازمان‌های اطلاع‌رسانی آنچنان که باید بر پایه استواری ایجاد نشده‌اند، بهتر است این سؤال مورد بررسی قرار گیرد که “مناسب‌ترین دستگاه‌های عملیاتی و اجرائی برای ارائه خدمات اساسی اطلاع‌رسانی و کتابداری به گروه‌های مصرف کننده اصلی کدام است؟” در بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز دستگاه‌های اجرایی موجود، که خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی ارائه می‌کنند ممکن است بر اساس شکل‌بندی و سازماندهی قدیمی و نامناسب ایجاد شده باشند و خط‌مشی دستیابی به خدماتی مقرون به صرفه و مؤثر اقتضا می‌کند که دستگاه‌های اجرایی اصلی به جای تلاش برای وصل شدن به شبکه‌های خدماتی، از نو بازسازی شوند (سیوئل، 1377، 29)46.
به نظر می‌رسد چنانچه دستگاه‌های اجرایی مناسبی در جهت طرح اشتراک منابع به وجود آید، و قابلیت‌های زیادی در این راستا داشته باشد، می‌شود در سطح جامعه کتابخانه‌ها و حوزه علم کتابداری و اطلاع‌رسانی گام مؤثر برداشت.
2-14-5. اشتراک منابع، فراهم‌آوری مشترک
هیچ کتابخانهای قادر به خرید، نگهداری و حفاظت از تمام منابع اطلاعاتی مورد نیاز کاربران نیست و اشتراک منابع به شکل امانت بین کتابخانه‌ای و تحویل مدرک، از خدمات هسته در کتابخانه است”. اما برخی از دلایلی که سبب شده است تا بحث اشتراک منابع و لزوم همکاری بین کتابخانه‌ها اهمیت زیادی یابد، عبارتند از: پدید? انفجار اطلاعات و رشد روزافزون دانش بشری، توسع? فناوری‌های نوین بویژه در حوز? اطلاعات و ارتباطات، رشد روزافزون قیمت منابع اطلاعاتی، سکون و یا حتی کاهش بودجه کتابخانه‌ها، افزایش تقاضا برای اطلاعات، نبود تناسب میان نیازها و منابع موجود در کتابخانه‌ها و محدودیت‌های فضای نگهداری. اشتراک منابع یکی از نخستین زمینه‌های همکاری بین کتابخانه‌هاست. باید به این نکته نیز توجه داشت که اشتراک منابع برای موفقیت خود، مستلزم به‌ کارگیری ابز
ارها و وسایل کمکی دیگری نیز هست؛ ابزارهایی چون فهرست‌های مشترک، فهرست مجله‌های مشترک و ابزارهایی برای تعیین مکانی که هر یک از منابع در آن جای دارد. در مورد فراهم آوری مشترک، این نوع از همکاری بین کتابخانه‌ها به اشتراک منابع بستگی دارد. در این شیوه، بین کتابخانه‌هایی خاص برای پذیرش مسئولیت فراهم‌آوری منابع اطلاعاتی در حوزه‌های تعیین شده، توافق حاصل می‌گردد. این امر در واقع درجه‌ای است از اشتراک بودجه. برخی از نکاتی که باید در این نوع از همکاری مورد توجه قرار گیرد، عبارتند از:
– کتابخانه‌هایی که در این طرح مشارکت دارند، ترجیحاً در یک منطق? جغرافیایی واقع شده باشند؛
– موضوعات اصلی و فرعی مورد نیاز تمامی و هر کدام از اعضا مشخص شود.
– در مورد ادواری‌ها، هم مجله‌های هسته و هم مجله‌های غیر هسته در هر زمینه تعیین شود.
– با توجه به اولویت‌های موضوعی، هر مرکزی عهده‌دار تهی? منابعی می‌گردد که برای سازمان مادر اولویت دارد یا هسته، به شمار می‌رود.
آئین نامه‌ای تدوین گردد که در آن وظایف هر کدام از اعضا به دقت تعریف و این آئین نامه توسط مقام‌های مسئول هر یک از اعضا امضا گردد (محسنی، 1386، 154)
در اشتراک منابع با

دیدگاهتان را بنویسید