ابعاد آموزش مسئولیتهای اجتماعی

پس از تفکیک و طبقه­بندی انواع مسئولیتهای اجتماعی در شش دسته مسئولیتهای دینی- اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، مدنی و زیست محیطی، اکنون به تشریح ابهاد سه گانه برگرفته از مرور نتایج طرحها و تحقیقات انجام شده پیرامون رشد مسئولیت­پذیری اجتماعی خواهیم پرداخت.

 

  • بعد شناختی و رشد مسئولیتهای اجتماعی

مسئولیت­پذیری اجتماعی یا بی­مسئولیتی اجتماعی، هر یک اشکالی از ارتباط با جامعه هستند که تا حدی به نحوه و چگونگی آگاهی فرد از دنیای پیرامونش مرتبط می­شوند. این امر تا حد زیادی در نحوه و چگونگی رفتار اجتماعی انان موثر خواهد بود. بنابراین اولین محور در آموزش مسئولیتهای اجتماعی، رشد دامنه اطلاعات و آگاهیهای فرد از انواع مسئولیتهای اجتماعی و اعتلای مهارتهای عقلانی تحلیل و تفکر پیرامون این مسئولیتها است. بنابراین در بعد شناختی باید، طی ارائه آگاهیهای لازم از انواع مسئولیتهای اجتماعی، مهارتهای عقلانی تفکر و تحلیل پیرامون آنها نیز در یادگیرنده رشد داده شود. پایه­های اولیه درک فرد از دنیای پیرامون به سالهای اولیه حیات یا دوران کودکی باز می­گردد. به تدریج در طول این دوران والدین، همسالان، رسانه­های گروهی، معلمان و سایر الگوها تصاویری از جهان پیرامون برای کودک خلق می­کنند. هر چه الگوهای مذکور انعکاس دقیقتری از دنیای خارج، عوامل و عناصر دخیل در آن و نحوه ارتباط آنها با یکدیگر برای وی ارائه دهند، بدیهی است که ادراک دقیقتر و کاملتر از جهان پیرامون خود و نقش و رسالت خویش در آن به دست خواهد آورد. برمن(1990) در این خصوص معتقد است. هر یک از افراد جامعه، به گونه­ خاصی با دنیای پیرامون خویش ارتباط برقرار می­کند، اما در این ارتباط نکته قابل توجه، معنی و مفهومی است که آنها از جهان پیرامون خود دارند(برمن، 1990). به عبارت دیگر انسانها در طول دوران حیات خویش ادراکات متنوعی از جهان، قابلیتهای شخصی خویش و دامنه تاثیرگذاری خود در جهان کسب نموده­اند، این ادراکات از بازخوردها، رفتارها و تقویت­هایی متاثر می­شود که در طی حیات خویش از عموم عناصر اجتماعی دریافت نموده­اند. طبعاً اقدام به رفتار مسئولانه اجتماعی، تنها زمانی حاصل خواهد شد که افراد تصور درستی از جامعه و اهمیت رفتارهای خویش در حفظ آن داشته باشند. بنابراین از جمله مسائل و موانع موثر بر عدم ایفای مطلوب نقش اجتماعی و بی­توجهی به رفتارهای مسئولانه اجتماعی، نداشتن تصویری دقیق و همه جانبه از جامعه، شرایط بقا در آن و ضرورت تلاش اعضاء جامعه در تعامل با یکدیگر در حفظ آن است. عدم آگاهی از زمینه­های مذکور موجب خواهد شد،افراد نتوانند نقش مطلوب اجتماعی خویش را ایفا نمایند. به عبارت دیگر درک این امر بقاء و تداوم جامعه مستلزم مشارکت آحاد جامعه با یکدیگر در قبول و ایفای مسئولیتهای اجتماعی است، موجب خواهد شد افراد بتوانند، ارتباط مناسبتری با جامعه خود برقرار نموده، رفتارهای مسئولانه­تری از خود بروز دهند. رشد آگاهی و معرفت نسبت به مسئولیتهای اجتماعی، در حقیقت مطلع ساختن افراد از ماهیت جامعه و ضرورت تلاش افراد برای انجام وظایف و رسالتهای اجتماعی خویش است. بی توجهی به رشد این آگاهیها و عدم ایجاد معرفت لازم نسبت به انواع مسئولیتهای اجتماعی، به معنای عدم شکل­گیری اولین مبنای ایفای مسئولیتهای اجتماعی خواهد بود. اگر بررسی محدودی در گروههای اجتماعی جامعه و جایگاه فرد در سنین مختلف داشته باشیم، در می­یابیم که گستره وسیعی از تعاریف و تلقی­ها از جامعه و جایگاه فرد در تداوم آن وجود خواهد داشت. برخی از افراد بین خود و جامعه اتصالی محکم و قوی را تصور می­کنند، عده­ای نیز خود را در هاله­ای از انزوا و گوشه­گیری متصور هستند و بعضاً نیز شاهد جرقه­های از امید برای ایفای نقش هر چه بیشتر در فعالیت­های اجتماعی هستیم.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   سطوح عملکردی برای مدیریت زنجیره تأمین

از بررسی فوق این نتیجه حاصل می­شود که پیش زمینه هرگونه تلاش در راستای رشد اهداف اجتماعی و از جمله رشد مسئولیت­پذیری اجتماعی، ارائه تصویری دقیق از عناصر اجتماعی، بافت جامعه و جایگاه فرد در تداوم و بقاء جامعه است.

 

  • بعد عاطفی رشد مسئولیت­پذیری اجتماعی

دومین بعد اساسی مسئولیت­پذیری اجتماعی، تلاش در جهت ایجاد انگیزه، نگرش و عواطف مثبت نسبت به به انواع مسئولیت­پذیری اجتماعی است، بطوریکه موفق شوند، مخاطب خود را نسبت به پذیرش انواع مسئولیت­های اجتماعی و ایفای فعالانه آنها در صحنه جامعه انگیخته نمایند، چرا که عواطف مثبت انرژی لازم برای انجام فعالیتها می­باشد. شکل­گیری عواطفی چون خشنودی، علاقه­مندی، اشتیاق و شادابی از جمله عواطف مثبت و موثر در اقدام به رفتارهای مسئولانه هستند، کما اینکه عواطفی چون تشویش، پریشانی، خشم ، طغیان، نفرت، انزجار، تحقیر، ترس، وحشت، خجلت و تقصیر از جمله عواطف منفی اثر گذار بر هر رفتار اجتماعی و از جمله رفتار مسئولیت­پذیری اجتماعی است(ایزارد[1]،2008: 61).

در واقع داشتن توانایی خود رهبری و اتکایی شخصی موجب رشد روحیه و انگیزش برای قبول و ایفای نق مسئولیت­های اجتماعی خواهد شد(گروز نیکل و استفنز،2002).همچنین پاره­ای از صفات دیگر از جمله عزت نفس و خودپنداره مثبت در رشد انگیزش و نگرش مثبت نسبت نسبت به پذیرش و ایفای نقشهای مسئولانه اجتماعی مفید هستند.

  • بعد عملکرد رشد مسئولیت­پذیری اجتماعی

سومین بعد قابل توجه در مسئولیت­پذیری اجتماعی، بعد عملکردی است. در کنار ارائه آگاهیها و مهارتهای عقلانی لازم برای درک انواع مسئولیتهای اجتماعی و عواطف مثبت شکل گرفته پیرامون انواع مسئولیت­های اجتماعی، خلق فرصتهای عملی اجتماعی بمنظور رشد مهارتهای اجتماعی لازم برای اقدام به انواع  مسئولیت­های اجتماعی، بعد عملکردی رشد مسئولیت­پذیری اجتماعی را تشکیل می­دهد(کارتلج و میلبرن[2]، ترجمه نظری­نژاد،1379: 62) .

[1] . Izard

[2] . Cartledge & Milburn